(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
9.52. అధ్యాయః 052
Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Topics
దధీచిసారస్వతయోశ్చరితవర్ణనం॥ 1 ॥
Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 9-52-0x(5211)(63153)
యత్రేజివానుడుపతీ రాజసూయేన భారత।
యస్మిన్వృత్తే మహానాసీత్సంగ్రామస్తారకామయః॥ 9-52-1(63154)
తత్రాప్యుపస్పృశ్య బలో దత్త్వా దానాని చాత్మవాన్।
సారస్వతస్య ధర్మాత్మా మునేస్తీర్థం జగామ హ॥ 9-52-2(63155)
యత్ర ద్వాదశవార్షిక్యామనావృష్ట్యాం ద్విజోత్తమాన్।
వేదానధ్యాపయామాస పురా సారస్వతో మునిః॥ 9-52-3(63156)
జనమేజయ ఉవాచ। 9-52-4x(5212)
కథం ద్వాదశవార్షిక్యామనావృష్ట్యాం ద్విజోత్తమాన్।
వేదానధ్యాపయామాస పురా సారస్వతో మునిః॥ 9-52-4(63157)
వైశంపాయన ఉవాచ। 9-52-5x(5213)
ఆసీత్పూర్వం మహారాజ మునిర్ధీమాన్మహాతపాః।
దధీచిరితి విఖ్యాతో బ్రహ్మచారీ జితేంద్రియః॥ 9-52-5(63158)
తస్యాతితపసః శక్రో బిభేతి సతతం విభో।
న స లోభయితుం శక్యః ఫలైర్బహువిధైరపి॥ 9-52-6(63159)
ప్రలోభనార్థం తస్యాథ ప్రాహిణోత్పాకశాసనః।
దివ్యామప్సరసం పుణ్యాం దర్శనీయామలంబుసాం॥ 9-52-7(63160)
తస్య తర్పయతో దేవాన్సరస్వత్యాం మహాత్మనః।
సమీపతో మహారాజ సోపాతిష్ఠత భామినీ॥ 9-52-8(63161)
తాం దివ్యవపుషం దృష్ట్వా తస్యర్షేర్భావితాత్మనః।
రేతః స్కన్నం సరస్వత్యాం తస్మా జగ్రాహ నింనగా॥ 9-52-9(63162)
కుక్షౌ చాప్యదధద్వృష్టా తద్రేతః పురుషర్షభ।
సా దధార చ తం గర్భం పుత్రహేతోర్మహాత్మనః॥థ 9-52-10(63163)
సుషువే చాపి సమయే పుత్రం సారస్వతం వరం।
జగామ పుత్రమాదాయ తమృషిం ప్రతి చ ప్రభో॥ 9-52-11(63164)
ఋషిసంసది తం దృష్ట్వా సా నదీ మునిసత్తమం।
తతః ప్రోవాచ రాజేంద్ర దదతీ పుత్రమస్య తం।
బ్రహ్మర్షే తవ పుత్రోఽయం త్వద్భక్త్యా ధారితో మయా॥ 9-52-12(63165)
దృష్ట్వా తేఽప్సరసం రేతో యత్స్కన్నం ప్రాగలంబుసాం।
తత్కుక్షిణాఽహం బ్రహ్మర్షే త్వద్భక్త్యా ధృతవత్యహం॥ 9-52-13(63166)
న వినాశమిదం గచ్ఛేత్త్వత్తేజ ఇతి నిశ్చయాత్।
ప్రతిగృహ్ణీష్వ పుత్రం స్వం మయా దత్తమనిందితం॥ 9-52-14(63167)
ఇత్యుక్తః ప్రతిజగ్రాహ ప్రీతిం చావాప పుష్కలాం।
పితృవచ్చోపజిఘ్రత్తం మూర్ధ్ని ప్రేంణా ద్విజోత్తమః॥ 9-52-15(63168)
పరిష్వజ్య చిరం కాలం తదా భరతసత్తమ।
సరస్వత్యై వరం ప్రాదాత్ప్రీయమాణో మహామునిః॥ 9-52-16(63169)
విశ్వేదేవాః సపితరో గంధర్వాప్సరసాం గణాః।
తృప్తిం యాస్యంతి సుభగే తర్ప్యమాణాస్తవాంభసా॥ 9-52-17(63170)
ఇత్యుక్త్వా స తు తుష్టావ వచోభిర్వై మహానదీం।
ప్రీతః పరమహృష్టాత్మా యథావచ్ఛృణు పార్థివ॥ 9-52-18(63171)
దధీచిరువాచ। 9-52-19x(5214)
ప్రస్రుతాఽసి మహాభాగే సరసో బ్రహ్మణః పురా।
జానంతి త్వాం సరిచ్ఛ్రేష్ఠే మునయః సంశితవ్రతాః॥ 9-52-19(63172)
మమ ప్రియకరీ చాపి సతతం ప్రియదర్శనే।
తస్మాత్సారస్వతం పుత్రమదధా వరవర్ణిని॥ 9-52-20(63173)
తవైవ నాంనా ప్రథితః పుత్రస్తే లోకభావనః।
సారస్వత ఇతి ఖ్యాతో భవిష్యతి మహాతపాః॥ 9-52-21(63174)
ఏష ద్వాదశవార్షిక్యామనావృష్ట్యాం ద్విజర్షభాన్।
సారస్వతో మహాభాగే వేదానధ్యాపయిష్యతి॥ 9-52-22(63175)
పుణ్యాభ్యశ్చ సరిద్భ్యస్త్వం సదా పుణ్యతమా శుభే।
భవిష్యసి మహాభాగే మత్ప్రసాదాత్సరస్వతి॥ 9-52-23(63176)
ఏవం స్త సంస్తుతా తేన వరం లబ్ధ్వా మహానదీ।
పుత్రమాదాయ ముదితా జగామ భరతర్షభ॥ 9-52-24(63177)
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు విరోధే దేవదానవైః।
శక్రః ప్రహరణాన్విషీ లోకాంస్త్రీన్విచచార హ॥ 9-52-25(63178)
న చోపలేభే భగవాఞ్శక్రః ప్రహరణం తదా।
యద్వై తేషాం భవేద్యోగ్యం వధాయ విబుధద్విషాం॥ 9-52-26(63179)
తతోఽబ్రవీత్సురాఞ్శక్రో న మే శక్యాః సురారయః।
ఋతేఽస్థిభిర్దధీచస్య నిహంతుం త్రిదశద్విషః॥ 9-52-27(63180)
తస్మాద్యత్నాదృషిశ్రేష్ఠో యాచ్యతాం కార్యసిద్ధయే।
దధీచాస్థీని దేహీతి తైర్వధిష్యామహే రిపూన్॥ 9-52-28(63181)
స చ తైర్యాచితోఽస్థీని యత్నాదృషివరస్తదా।
సాహాయ్యం నః కురుష్వేతి చకారైవావిచారయన్॥ 9-52-29(63182)
స లోకానక్షయాన్ప్రాప్తో దేవప్రియకరస్తదా।
తస్యాస్థిభిరథో శక్రః సంప్రహృష్టమనాస్తదా॥ 9-52-30(63183)
కారయామాస దివ్యాని నానాప్రహరణాన్యుత।
గదా వజ్రాణి చక్రాణి గురూందండాంశ్చ పుష్కలాన్॥ 9-52-31(63184)
స హి తీవ్రేణ తపసా సంభృతః పరమర్షిణా।
ప్రజాపతిసుతేనాథ భృగుణా లోకభావనః॥ 9-52-32(63185)
అతికాయః స తేజస్వీ లోకసారో వినిర్మితః।
జజ్ఞే శైలగురుః ప్రాంశుర్మహింనా ప్రథితః ప్రభుః॥ 9-52-33(63186)
నిత్యముద్విజతే చాస్య తేజసః పాకశాసనః॥ 9-52-34(63187)
తేన వజ్రేణ భగవాన్మంత్రయుక్తేన భారత।
భృశం క్రోధవిసృష్టేన బ్రహ్మతేజోద్భవేన చ।
దైత్యదానవవీరాణాం జఘాన నవతీర్నవ॥ 9-52-35(63188)
అథ కాలే వ్యతిక్రాంతే మహత్యతిభయంకరీ।
అనావృష్టిరనుప్రాప్తా రాజంద్వాదశవార్షికీ॥ 9-52-36(63189)
తస్యాం ద్వాదశవార్షిక్యామనావృష్ట్యాం మహర్షయః।
వృత్త్యర్థం ప్రాద్రవన్రాజన్క్షుధార్తాః సర్వతోదిశం॥ 9-52-37(63190)
దిగ్భ్యస్తాన్ప్రద్రుతాందృష్ట్వా మునిః సారస్వతస్తదా।
గమనాయ మతిం చక్రే తం ప్రోవాచ సరస్వతీ॥ 9-52-38(63191)
న గంతవ్యమితః పుత్ర తవాహారమహం సదా।
దాస్యామి మత్స్యప్రవరానుష్యతామిహ భారత॥ 9-52-39(63192)
ఇత్యుక్తస్తర్పయామాస స పితౄందేవతాస్తథా।
ఆహారమకరోన్నిత్యం ప్రాణాన్వేదాంశ్చ ధారయన్॥ 9-52-40(63193)
అథ తస్యామనావృష్ట్యామతీతాయాం మహర్షయః।
అన్యోన్యం పరిపప్రచ్ఛుః పునః స్వాధ్యాయకారణాత్॥ 9-52-41(63194)
తేషాం క్షుధాపరీతానాం నష్టా దేవా విధావతాం।
సర్వేషామేవ రాజేంద్ర న కిచిత్ప్రతిభాతి హ॥ 9-52-42(63195)
అథ కశ్చిదృషిస్తేషాం సారస్వతముపేయివాన్।
కుర్వాణం సంశితాత్మానం స్వాధ్యాయమృషిసత్తమం॥ 9-52-43(63196)
స గత్వాఽచష్ట తేభ్యశ్చ సారస్వతమృషిం ప్రభుం।
స్వాధ్యాయమమరప్రఖ్యం కుర్వాణం విజనే వనే॥ 9-52-44(63197)
తతః సర్వే సమాజగ్ముస్తత్ర రాజన్మహర్షయః।
సారస్వతం మునిశ్రేష్ఠమిదమూచుః సమాగతాః॥ 9-52-45(63198)
అస్మానధ్యాపయస్వేతి తానువాచ తతో మునిః।
శిష్యత్వముపాగచ్ఛధ్వం విధినా చ మమేత్యుత॥ 9-52-46(63199)
తత్రాబ్రువన్మునిగణా బాలస్త్వమసి పుత్రక।
స తానాహ న మే ధర్మో నశ్యేదితి పునర్మునీన్॥ 9-52-47(63200)
యో హ్యధర్మేణ వై బ్రూయాద్గృహ్ణీయాద్యోఽప్యధర్మతః।
ంరియేతాం తావుభౌ క్షిప్రం స్యాతాం వా వైరిణావుభౌ॥ 9-52-48(63201)
న హాయనైర్న పలితైర్న విత్తేన న బంధుభిః।
ఋషయశ్చక్రిరే ధర్మం యోఽనూచానః స నో మహాన్॥ 9-52-49(63202)
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య మనుయస్తే విధానతః।
తస్మాద్వేదాననుప్రాప్య పునర్ధర్మం ప్రచక్రిరే॥ 9-52-50(63203)
షష్టిర్మునిసహస్రాణి శిష్యత్వం ప్రతిపేదిరే।
సారస్వతస్య విప్రర్షేర్వేదస్వాధ్యాయకారణాత్॥ 9-52-51(63204)
ముష్టిం ముష్టిం తతః సర్వే దర్భాణాం తే హ్యుపాహరన్।
తస్యాసనార్థం విప్రర్షేర్బాలస్యాపి వశే స్థితాః॥ 9-52-52(63205)
తత్రాపి దత్త్వా వసు రౌహిణేయో
మహాబలః కేశవపూర్వజోఽథ
జగామ తీర్థం ముదితః క్రమేణ
తం వృద్ధకన్యాశ్రమమే వ వీరః॥ ॥ 9-52-53(63206)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శల్యపర్వణి హ్రదప్రవేశపర్వణి ద్విపంచాశత్తమోఽధ్యాయః॥ 52 ॥

Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Footnotes
9-52-5 దధీచ ఇతి ఇతి ఛ.ఝ.పాఠః॥
9-52-12 ఋషిసంసాదితం దృష్ట్వేతి క.ఛ.పాఠః।
తత్ర సంసాదితం పరివారితమిత్యర్థః॥
9-52-28 దధీచోఽస్థీనీతి ఛ.పాఠః॥
9-52-29 ప్రాణత్యాగం కురుశ్రేష్ఠ చకారైవావిచారయషితి ఝ.పాఠః॥
9-52-34 అస్య మునేః॥
9-52-35 తేన తదస్థిజేన వజ్రేణ నవతీర్నవ దశాధికాం అష్టశతీమ॥
9-52-52 ద్విపంచాశత్తమోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.